HTX không là tổ chức tự cung, tự cấp

Nhu cầu phát triển của đất nước đòi hỏi sự đổi mới và phát triển của tất cả mọi thành phần và khu vực kinh tế, trong đó có khu vực kinh tế HTX. Những quan điểm đúng đắn từ Nghị quyết Trung ương V về phát triển kinh tế tập thể, trong đó nòng cốt là kinh tế HTX là hết sức đúng đắn và còn nguyên giá trị.

Theo luật HTX hiện hành, HTX được nhìn nhận và hoạt động như doanh nghiệp, các HTX có quyền bình đẳng kinh doanh như các doanh nghiệp khác. Theo đó, HTX có thể tự quyết định thị trường của mình, làm sao đem lại lợi ích nhiều nhất cho xã viên của mình.

Thế nhưng, theo dự thảo mới nhất của Luật HTX sửa đổi thì những quyền và lợi ích chính đáng đó của HTX bị tước bỏ. Tại điều 9 của dự thảo, sẽ có những qui định pháp luật hạn chế tỷ lệ cung cấp sản phẩm của HTX ra ngoài thị trường. Chẳng hạn, theo qui định của dự thảo trước đó thì hạn chế ở tỷ lệ 40%. Như thế, HTX cứ làm ra 100 sản phẩm thì chỉ được phép bán tối đa ra ngoài thị trường 40. Còn ít nhất 60 sản phẩm thì phải tiêu thụ trong nội bộ xã viên mình. Và tất nhiên đây là một qui định bất hợp lí, gây bất lợi rất lớn cho HTX và xã viên.

Với cách suy nghĩ này, HTX không có quyền tự chủ kinh doanh một cách hợp pháp, HTX không còn bình đẳng như các doanh nghiệp khác. Việc qui định hạn chế tỷ lệ tham gia thị trường của HTX là làm thiệt hại trực tiếp cho xã viên và cho sự phát triển của HTX trong nền kinh tế thị trường.  Có rất nhiều ví dụ cụ thể và sinh động cho điều này.

Một HTX dịch vụ nông nghiệp ở An Giang mua sắm máy cày để làm dịch vụ đất. Nếu chỉ làm dịch vụ cho mỗi 150 hộ xã viên trong ấp thì máy cày chỉ “đủ việc” trong một tuần. Vì thế, HTX nhận làm đất cho  500 hộ không phải là xã viên của 3 ấp khác. Nhờ đó, HTX đã tránh lãng phí đầu tư máy cày, giảm chi phí khấu hao, tạo việc làm ổn định cho người lao động. Không chỉ thế, nhờ dịch vụ cho cả người ngoài xã viên mà phí dịch vụ làm đất của HTX được giảm xuống còn 30%. Nếu HTX không quyết định mở rộng thị trường như vậy vô hình chung người bị thiệt là chính xã viên khi phải chịu phí dịch vụ làm đất lớn.

Một HTX thanh long ở Long An nhận được hợp đồng xuất khẩu thanh long sang Đài loan, với điều kiện mỗi tuần phải có đủ một container 20 tấn. HTX thu mua hết  sản phẩm của cả 16 xã viên mới chỉ đạt 7-8 tấn mỗi tuần. Và nếu không nhận thu mua 12-13 tấn thanh long của gần 50 hộ ngoài xã viên khác thì HTX không thể nào đáp ứng đủ yêu cầu của nhà nhập khẩu. Lúc này, nếu từ chối làm đầu ra cho người ngoài xã viên là làm thiệt hại cho chính xã viên của mình, HTX sẽ không tiêu thụ được thanh long cho xã viên.

Rõ ràng đây không chỉ là sự năng động kinh doanh, là quyền kinh doanh hợp pháp của HTX: Kinh doanh những gì, ở đâu mà luật pháp không cấm. Vấn đề là, nếu HTX bị hạn chế kinh doanh, bị hạn chế tiếp cận thị trường thì nhiều khi người chịu thiệt đầu tiên lại chính là các xã viên. Các xã viên với tư cách là người chủ của HTX sẽ tự quyết định vấn đề kinh doanh và thị trường sao cho họ có được lợi ích nhiều nhất. Không thể biến HTX kiểu mới ngày nay quay trở lại thành những HTX tự cung tự cấp trong nền kinh tế kế hoạch tập trung và bao cấp như trước kia. Nền kinh tế hàng hóa, nền kinh tế thị trường và trên hết chính các xã viên HTX không chấp nhận như vậy.

Hơn nữa, để HTX tự do tiếp cận thị trường thì HTX không chỉ đem lại lợi ích cho xã viên mà còn phục vụ cả cộng đồng, nếu có điều kiện. Đây chính là tính xã hội rất cao, tính nhân văn cao cả của HTX rất đáng trân trọng và rất cần khuyến khích chứ không phải là ngăn cấm.