Các hợp tác xã kêu gọi ILO xây dựng tương lai công bằng và bình đẳng cho lao động trên nền tảng số và thúc đẩy bình đẳng giới

Link bài gốc: https://ica.coop/en/newsroom/news/cooperatives-call-ilo-build-fair-and-equitable-future-platform-work-and-gender

Ngày 02 tháng 6 năm 2026

Thông điệp chung của CICOPA và Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA) gửi Hội nghị Lao động Quốc tế (ILC) lần thứ 114 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) – Tháng 5 năm 2026

Khi Hội nghị Lao động Quốc tế (ILC) lần thứ 114 khai mạc tại Geneva, phong trào hợp tác xã kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn trương hành động trước hai thách thức mang tính thời đại: tình trạng bóc lột người lao động trong nền kinh tế nền tảng số và bất bình đẳng giới kéo dài trong thế giới việc làm. Hai vấn đề này phản ánh bức tranh về một thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, trong đó mô hình hợp tác xã có vai trò quan trọng trong việc kiến tạo một tương lai công bằng và bền vững hơn.

Bên cạnh hai nội dung nêu trên, một vấn đề quan trọng khác trong chương trình nghị sự của Hội nghị là thảo luận Báo cáo của Ủy ban Chuyên gia về Áp dụng các Công ước và Khuyến nghị (CEACR), trong đó có Khảo sát chung về Khuyến nghị số 205 năm 2017 về Việc làm và Công việc thỏa đáng vì Hòa bình và Khả năng chống chịu.

Khảo sát chung ghi nhận vai trò quan trọng của các hợp tác xã trong việc thúc đẩy thực hiện Khuyến nghị số 205, đặc biệt trong các lĩnh vực phát triển bền vững, tạo việc làm và bảo đảm trong mua sắm công. Báo cáo cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một môi trường thuận lợi giúp các hợp tác xã và các tổ chức thuộc kinh tế xã hội và kinh tế đoàn kết tiếp cận nguồn tài chính, qua đó tăng cường năng lực đóng góp vào việc hình thành thị trường lao động có khả năng chống chịu, bao trùm và bền vững.

Nền kinh tế số phải phục vụ người lao động

Nền kinh tế nền tảng đã làm thay đổi sâu sắc phương thức cung ứng hàng hóa và dịch vụ trên toàn thế giới. Tuy nhiên, đối với hàng triệu người lao động, điều này đồng nghĩa với:

Các hợp đồng lao động thiếu ổn định;
Thuật toán vận hành thiếu minh bạch;
Hạn chế trong tiếp cận các chế độ an sinh xã hội;
Tình trạng người lao động thường xuyên bị phân loại sai thành lao động tự làm nhằm giúp doanh nghiệp né tránh các nghĩa vụ của người sử dụng lao động.

Trong bối cảnh đó, hợp tác xã nền tảng số (platform cooperatives) mang đến một giải pháp thay thế đã được kiểm chứng, lấy con người làm trung tâm. Được sở hữu và quản trị dân chủ bởi chính các thành viên, các hợp tác xã này đặt công nghệ phục vụ con người, chứ không phải ngược lại.

Khi nền tảng thuộc sở hữu của người lao động, sự phát triển và mở rộng của nền tảng luôn gắn liền với việc bảo đảm các điều kiện làm việc thỏa đáng. Ngày càng có nhiều hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực giao hàng và vận tải trên khắp thế giới chứng minh rằng một nền kinh tế số công bằng hơn hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Điểm khác biệt của mô hình hợp tác xã không chỉ nằm ở các giá trị đạo đức mà còn ở cơ chế trách nhiệm giải trình mang tính cấu trúc. Các thành viên là chủ sở hữu nền tảng và trực tiếp quản trị các thuật toán. Họ quyết định cách thức dữ liệu được thu thập, sử dụng và chia sẻ. Chính cơ chế giám sát dân chủ này là điều còn thiếu trong phần lớn các mô hình kinh doanh nền tảng hiện nay.

Tuy nhiên, các hợp tác xã nền tảng đang phải cạnh tranh trong một môi trường thiếu bình đẳng. Nhiều nền tảng kinh doanh vì lợi nhuận tạo lợi thế cạnh tranh bằng cách:

Phân loại sai tư cách người lao động;
Né tránh nghĩa vụ thuế và trách nhiệm của người sử dụng lao động;
Vận hành các hệ thống thuật toán thiếu minh bạch.

Khi chưa có một khuôn khổ pháp lý quốc tế đủ mạnh, những thực tiễn này hầu như không bị xử lý, khiến các tổ chức theo đuổi các tiêu chuẩn xã hội cao hơn, như hợp tác xã, rơi vào thế bất lợi trong cạnh tranh.

Phong trào hợp tác xã kêu gọi Hội nghị Lao động Quốc tế thông qua:

Một Công ước có tính ràng buộc pháp lý về lao động trên nền tảng số;
Một Khuyến nghị đi kèm nhằm:

Bảo đảm việc phân loại đúng tư cách người lao động;
Bảo đảm mọi lao động trên nền tảng được hưởng đầy đủ chế độ bảo trợ xã hội;
Quy định tính minh bạch của các thuật toán;
Bảo đảm quyền sở hữu và quyền kiểm soát thực chất đối với dữ liệu.

Việc chính thức ghi nhận mô hình hợp tác xã nền tảng số trong khuôn khổ này sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng cộng đồng quốc tế cam kết xây dựng một nền kinh tế số dựa trên công bằng, chứ không phải bóc lột.

Hợp tác xã – động lực thúc đẩy bình đẳng giới trong việc làm

Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 cũng xem xét chương trình nghị sự mang tính chuyển đổi về bình đẳng giới, và trong lĩnh vực này, các hợp tác xã có thể đóng góp vai trò quan trọng.

Các bằng chứng cho thấy phụ nữ vẫn chiếm tỷ lệ cao trong khu vực việc làm phi chính thức, thu nhập thấp và thiếu ổn định; đồng thời tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản trong khởi nghiệp, tham gia lãnh đạo và quá trình ra quyết định ở nhiều lĩnh vực.

Đây là những vấn đề mang tính cấu trúc và cần được giải quyết bằng những giải pháp mang tính cấu trúc.

Mô hình hợp tác xã góp phần thay đổi thực trạng này bằng cách trao cho phụ nữ:

Quyền sở hữu doanh nghiệp;
Thu nhập công bằng;
Tiếng nói trong quản trị;
Sự đoàn kết và hỗ trợ lẫn nhau.

Nhờ đó, phụ nữ không chỉ tham gia vào nền kinh tế mà còn trực tiếp định hình sự phát triển của nền kinh tế.

Cơ chế quản trị dân chủ của hợp tác xã cũng tạo ra tác động tích cực vượt ra ngoài phạm vi nơi làm việc. Khi phụ nữ là chủ sở hữu và giữ vai trò lãnh đạo trong doanh nghiệp, họ có thể tham gia quyết định những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện làm việc, thời gian làm việc, thu nhập và khả năng cân bằng giữa công việc với trách nhiệm chăm sóc gia đình. Đây chính là sự thay đổi mang tính cấu trúc mà chương trình nghị sự chuyển đổi về bình đẳng giới của ILO hướng tới.

Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 – Thời điểm để hành động

Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 là dịp để khẳng định rằng mô hình doanh nghiệp hợp tác xã mang đến một con đường đã được thực tiễn kiểm chứng nhằm xây dựng một nền kinh tế công bằng hơn.

Trong quá trình thảo luận về lao động trên nền tảng số và bình đẳng giới, phong trào hợp tác xã kêu gọi:

Các quốc gia thành viên ILO;
Các tổ chức đại diện người sử dụng lao động;
Các tổ chức đại diện người lao động;
Toàn thể các thành phần của ILO,

công nhận hợp tác xã là đối tác quan trọng trong việc hiện thực hóa cả hai chương trình nghị sự này.

Việc bảo đảm công việc thỏa đáng trong nền kinh tế nền tảng số và thúc đẩy bình đẳng giới không phải là hai mục tiêu tách biệt. Đây là hai mặt của cùng một thách thức: xây dựng một nền kinh tế nơi mọi người, bất kể giới tính, hình thức việc làm hay khả năng tiếp cận công nghệ số, đều có thể làm việc trong phẩm giá, an toàn và có tiếng nói trong các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.