Ủy ban Phát triển Xã hội Liên Hợp Quốc (CSocD64): Thúc đẩy phát triển xã hội và công bằng xã hội thông qua các giải pháp hợp tác xã và nền kinh tế xã hội và bền vững

Năm 2025 đánh dấu hai cột mốc quan trọng đối với phong trào hợp tác xã toàn cầu: Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội lần thứ hai được tổ chức tại Doha vào tháng 11 năm 2025 và Năm Quốc tế Hợp tác xã 2025 của Liên Hợp Quốc (IYC2025). Vào ngày 6 tháng 2, Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA) và Ủy ban Thúc đẩy và Phát triển Hợp tác xã (COPAC) đã tổ chức một sự kiện để tìm hiểu cách các hợp tác xã và các chủ thể kinh tế xã hội hỗ trợ Liên Hợp Quốc chuyển các cam kết Doha và di sản của IYC2025 thành các chính sách và chương trình cụ thể thúc đẩy công bằng xã hội, giảm bất bình đẳng và tăng cường khía cạnh xã hội của phát triển bền vững.

Sự kiện diễn ra tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York, trong khuôn khổ phiên họp thứ 64 của Ủy ban Phát triển Xã hội Liên Hợp Quốc (CSocD64). Ông Charles Katoanga, Giám đốc Bộ phận Phát triển Xã hội Toàn diện của UNDESA, cho biết các quốc gia thành viên đã giao cho CSocD một “nhiệm vụ rõ ràng” để hướng dẫn  thực hiện các kết quả của Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội, từ đó định hình một lộ trình toàn cầu thống nhất để thúc đẩy phát triển xã hội và công bằng xã hội.

Ông mô tả các hợp tác xã và kinh tế tập thể là “động lực thiết yếu cho sự tiến bộ trên con đường đó” và lưu ý rằng tuyên bố chính trị Doha xác định việc hỗ trợ các hợp tác xã và khu vực kinh tế tập thể là yếu tố tạo điều kiện thuận lợi để đạt được tăng trưởng kinh tế toàn diện và bền vững, việc làm đầy đủ, hiệu quả và việc làm thoả đáng cho tất cả mọi người.

Ông Jeroen Douglas, Tổng Giám đốc Liên minh Hợp tác xã Quốc tế đã nêu bật một số thành tựu của Năm Quốc tế Hợp tác xã 2025, bao gồm việc phát triển các sáng kiến ​​lâu dài trên khắp các cộng đồng hợp tác xã khu vực và địa phương, xây dựng dựa trên những cải tiến về luật hợp tác xã và thành lập Nhóm Lãnh đạo Hợp tác xã và Tương trợ (CM50).

Douglas và Katoanga đánh giá cao vai trò lãnh đạo của Mông Cổ trong việc vận động thông qua Năm Quốc tế Hợp tác xã của Liên Hợp Quốc vào 2012 và 2025.

Ngài Đại sứ Ankhbayar Nyamdorj, Đại diện thường trực của Mông Cổ tại Liên Hợp Quốc, cũng phát biểu tại sự kiện và cho rằng trong khi Năm Quốc tế về Đồng cỏ và Người chăn nuôi 2025 đã nâng cao sự công nhận toàn cầu đối với các hợp tác xã như những đối tác phát triển quan trọng, bước tiếp theo là chuyển từ cam kết sang thực hiện.

“Sự phát triển liên tục của các hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SSE) đòi hỏi cam kết chính trị bền vững, khung chính sách nhất quán và tăng cường hợp tác quốc tế,” ông Nyamdorj nói thêm. “Bằng cách điều chỉnh các hành động quốc gia phù hợp với các cam kết toàn cầu, tăng cường chia sẻ kiến ​​thức và đầu tư và đầu tư vào các thể chế lấy con người làm trung tâm, chúng ta có thể đảm bảo rằng các mô hình hợp tác xã và SSE đóng góp lớn vào công bằng xã hội, khả năng phục hồi kinh tế và phát triển bền vững.” Ông cũng kêu gọi tổ chức Năm Quốc tế về Đồng cỏ và Người chăn nuôi 2026 của Liên Hợp Quốc.

Bà Rashmi Banga, Trưởng chi nhánh Nghiên cứu Phát triển của UNDESA đã nhấn mạnh tính cấp thiết của phong trào hợp tác xã. “Các nhóm yếu thế đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu và sự dịch chuyển địa chính trị”, bà cảnh báo, “trong khi những bất bình đẳng hiện đang bị trầm trọng thêm bởi khoảng cách công nghệ”, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

“AI khác với các công nghệ khác bởi tốc độ phát triển và sức ảnh hưởng của nó… Khoảng cách AI đang tạo ra sự loại trừ xã ​​hội phức tạp, ảnh hưởng đến giáo dục, thu nhập, sức khỏe, tiếng nói, bản sắc và phẩm giá. Nó chuyển đổi bất bình đẳng từ vật chất sang năng lực, điều này khó khắc phục hơn nếu không được giải quyết một cách có hệ thống.” Bà nói thêm rằng các doanh nghiệp được sở hữu dân chủ đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với những thách thức này, đồng thời kêu gọi một sự thay đổi mô hình “từ logic lợi nhuận sang logic nhu cầu, từ cạnh tranh sang hợp tác và từ bóc lột sang giải phóng”.

Vai trò của các hợp tác xã và nền kinh tế xã hội, bền vững (SSE) trong việc đạt được công bằng xã hội đã được thảo luận sâu hơn trong một phiên thảo luận do Doug O’Brien, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của NCBA Clusa, điều phối.

“Các hợp tác xã và khu vực kinh tế tập thể đang nhận được sự quan tâm ngày càng tăng sau Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về phát triển xã hội, tuyên bố chính trị Doha và Năm Quốc tế Hợp tác xã - đã có một sự thay đổi thực sự trong cách nhìn nhận về các hợp tác xã,” ông nói. “Sự công nhận đó rất quan trọng, báo hiệu rằng các hợp tác xã không phải là một vấn đề thứ yếu trong chính sách phát triển mà là một phần của chiến lược cốt lõi.”

Bà Agata Wozniak, Tham tán từ Phái đoàn EU tại Liên Hợp Quốc, đã nói về Kế hoạch Hành động Kinh tế Xã hội của EU được thông qua năm 2021 và những công việc cần thiết đang được tiến hành để nâng cao nhận thức và hiểu biết về hợp tác xã và kinh tế xã hội (SSE) trong số các nước thành viên EU. Bà cũng nhấn mạnh giá trị chiến lược của các mạng lưới toàn cầu như ICA, tầm quan trọng của chuỗi giá trị nông sản thực phẩm đối với các hợp tác xã được EU hỗ trợ, tác động tích cực của SSE đối với phụ nữ và thanh niên và cách các quan hệ đối tác quốc tế đang giúp định hình chính sách và chiến lược phát triển.

“Chúng tôi hỗ trợ các hợp tác xã trong việc thúc đẩy các khung pháp lý thân thiện, đảm bảo vai trò có hệ thống của họ được pháp luật quốc gia công nhận,” bà Wozniak nói. “Mục tiêu là chuyển từ kết quả ở cấp độ dự án sang xây dựng vai trò bền vững, có hệ thống cho các hợp tác xã trong nền kinh tế toàn cầu.”

Ông Jun He, Cán bộ Chính sách và Trưởng nhóm tại Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) đã nói về vai trò của các hợp tác xã trong việc hỗ trợ các cộng đồng nông dân bị thiệt thòi, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên.

Năm 2025, FAO và ICA đã phối hợp tổ chức Tuyên bố Thanh niên về Hợp tác xã trong Hệ thống Nông nghiệp Thực phẩm tại Diễn đàn Lương thực Thế giới ở Ý, quy tụ 32 hợp tác xã trẻ từ sáu quốc gia, nêu bật những khoảng trống trong việc tiếp cận đất đai, tài chính, thị trường và quản trị, cũng như tầm quan trọng của việc thu hút giới trẻ, đặc biệt là phụ nữ trẻ.

Năm 2026 là Năm Quốc tế Nông dân Nữ của Liên Hợp Quốc, theo ông He, đây là cơ hội để củng cố các nỗ lực hỗ trợ hợp tác xã nữ ở nông thôn. “Chúng ta phải chuyển từ tầm nhìn sang hành động. Chúng tôi khuyến khích các quốc gia thành viên, các cơ quan Liên Hợp Quốc, các hợp tác xã và các tác nhân kinh tế xã hội và đoàn kết điều chỉnh các chính sách, chương trình và quan hệ đối tác của họ xoay quanh vai trò lãnh đạo và sự trỗi dậy của phụ nữ, nông dân cũng như các tổ chức của họ.”

Fabiola Motta, Giám đốc Tổ chức Hợp tác xã Brazil (OCB), nhấn mạnh tầm quan trọng của các khung chính sách hỗ trợ trong việc tạo điều kiện cho các hợp tác xã đầu tư, đổi mới và mở rộng dịch vụ. Tại Brazil, OCB đã làm việc với các nhà hoạch định chính sách trong khoảng thời gian từ Năm Quốc tế Nông dân Nữ 2012 đến 2025 để phát triển 100 tiến bộ về quy định và chính sách. Ông Motta kêu gọi các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc coi các hợp tác xã “không phải là ngoại lệ, mà là đối tác chiến lược cho phát triển kinh tế, hòa nhập xã hội, tham gia dân chủ và phát triển bền vững”.

Bà Simel Esim, Trưởng đơn vị Hợp tác xã và Kinh tế Xã hội và Đoàn kết (SSE) của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Chủ tịch Nhóm Đặc nhiệm Liên cơ quan của Liên Hợp Quốc về SSE, đã hoan nghênh sự hỗ trợ được tăng cường cho các hợp tác xã trong những năm gần đây, bao gồm các nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc về hợp tác xã và SSE, nhưng cảnh báo rằng, trên toàn cầu, “xu hướng đang diễn ra làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng”.

“Bất bình đẳng đang gia tăng, tình trạng bất an ngày càng trầm trọng, và các hạn chế về tài chính và thể chế đang thắt chặt, trong khi nhu cầu lại nảy sinh, khiến việc thực hiện trở nên cấp bách hơn nhưng cũng khó khăn hơn”, bà nói. Khi bắt đầu suy ngẫm về chương trình nghị sự phát triển sau năm 2030, các hợp tác xã và các thực thể kinh tế xã hội và đoàn kết cần được xem xét đúng mức như những con đường thiết thực để xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm đầy đủ và hiệu quả, việc làm tử tế cho tất cả mọi người, hội nhập xã hội và công bằng xã hội.”

Howard Brodsky, đồng sáng lập và Chủ tịch của CCA Global Partners, đã trình bày về cách CM50 đang hành động. “Đây không chỉ là một nền tảng tập hợp. Đó là một nền tảng cấu trúc được thiết kế để biến tầm ảnh hưởng thành hành động”, Brodsky nói, người đang dẫn dắt cam kết của CM50 trong việc hỗ trợ hợp tác giữa các hợp tác xã thông qua một nền tảng kỹ thuật số, Hợp tác xã Nguyên tắc Sáu, hay P6.

Khi các thành viên hợp tác xã sử dụng P6, Brodsky giải thích, “kiến thức địa phương của các hợp tác xã về quản trị, tính toàn diện, tạo việc làm, khả năng phục hồi và tăng trưởng trở thành một tài sản chung cho phong trào toàn cầu, mà không làm ảnh hưởng đến quyền tự chủ của hợp tác xã.”

Ông nói thêm: “Cơ sở hạ tầng để thực hiện đang được xây dựng. Câu hỏi không còn là liệu các giải pháp hợp tác xã có hiệu quả hay không - mà là chúng có hiệu quả.” Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có sẵn sàng cùng nhau đầu tư vào một hệ thống chung cho phép chúng ta định hình tương lai ở quy mô mà thời điểm này đòi hỏi hay không”.

Sự kiện này được tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Đối tác ICA-EU (2024-2028) - còn được gọi là #coops4dev - một chương trình phát triển hợp tác xã quốc tế kéo dài 5 năm nhằm mục đích tăng cường mạng lưới ICA và định vị các hợp tác xã như những tác nhân phát triển quốc tế trong Chương trình nghị sự phát triển của EU.