Diễn đàn HTX Quốc gia 2026: Từ bao tiêu đến đồng hành, mở rộng không gian liên kết với kinh tế tư nhân

Không chỉ đặt ra yêu cầu kết nối khu vực kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân, Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ III năm 2026 còn cho thấy một đòi hỏi rõ hơn từ thực tiễn: liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã cần vượt khỏi mô hình bao tiêu truyền thống để chuyển sang hợp tác sâu hơn về công nghệ, quản trị, vốn và chia sẻ lợi ích.

Sáng 10/4, tại Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ III năm 2026 với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân”.

Đồng chí Cao Xuân Thu Vân - Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn

Sự kiện diễn ra trong dịp kỷ niệm Ngày Hợp tác xã Việt Nam (11/4), 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã nông nghiệp, đồng thời hưởng ứng Tháng hành động vì Hợp tác xã năm 2026. Theo ban tổ chức, diễn đàn quy tụ khoảng 300 đại biểu là lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp và hợp tác xã tiêu biểu trên cả nước.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh, trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, vấn đề đặt ra không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, một nền kinh tế hiện đại không vận hành dựa trên các chủ thể đơn lẻ, mà cần được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần kinh tế tương tác, bổ trợ và cùng tạo ra giá trị gia tăng. Trong cấu trúc đó, hợp tác xã không thể chỉ dừng ở vai trò tập hợp sản xuất, mà cần trở thành một mắt xích thực chất trong chuỗi giá trị.

“Vấn đề không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.”
Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân

Hợp tác xã tăng về quy mô, nhưng yêu cầu mới là phải tham gia sâu hơn vào thị trường

Số liệu công bố tại diễn đàn cho thấy khu vực hợp tác xã đang duy trì đà phát triển tích cực cả về quy mô lẫn chất lượng hoạt động. Tính đến tháng 3/2026, cả nước có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên. Trong đó, khu vực nông nghiệp có 23.512 hợp tác xã, chiếm 66,8%, còn khu vực phi nông nghiệp có 11.685 hợp tác xã, chiếm 33,2%.

Đáng chú ý, khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả; gần 4.700 hợp tác xã đã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy khu vực kinh tế hợp tác đang từng bước chuyển từ mô hình hỗ trợ truyền thống sang mô hình tổ chức kinh tế năng động hơn, có khả năng kết nối thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất - tiêu thụ.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không ít hợp tác xã vẫn đang gặp khó trong việc mở rộng quy mô liên kết, tiếp cận tín dụng, chuẩn hóa chất lượng và nâng cao năng lực quản trị. Đây là những yếu tố then chốt nếu hợp tác xã muốn trở thành đối tác ổn định, đủ sức tham gia vào các chuỗi giá trị có yêu cầu cao.

Từ góc độ chính sách, nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng để khu vực hợp tác xã phát triển theo chiều sâu, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản về vốn, đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia hợp tác lâu dài với hợp tác xã. Liên kết chỉ có thể bền vững khi cả hai phía cùng nhìn thấy lợi ích, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng có động lực đầu tư dài hạn.

Từ “bao tiêu” sang “đồng hành”, liên kết doanh nghiệp - HTX cần bước sang giai đoạn mới

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại diễn đàn là yêu cầu đổi mới tư duy liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã. Trong nhiều năm, mô hình bao tiêu sản phẩm đã góp phần hỗ trợ nông dân và hợp tác xã ổn định đầu ra. Tuy nhiên, khi thị trường biến động nhanh, tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe và sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, mô hình liên kết chỉ dừng ở khâu thu mua đã bộc lộ nhiều giới hạn.

Thực tiễn cho thấy, nếu doanh nghiệp chỉ đóng vai trò người mua, còn hợp tác xã chỉ đảm nhận phần tổ chức sản xuất, mối liên kết sẽ khó bền vững khi xảy ra biến động về giá cả, thời tiết hay chất lượng sản phẩm. Điều thị trường cần hiện nay không chỉ là một hợp đồng tiêu thụ, mà là một chuỗi hợp tác chặt chẽ hơn, trong đó doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuyển giao công nghệ, định hướng sản xuất, kiểm soát chất lượng, còn hợp tác xã nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và năng lực thực thi.

Tại diễn đàn, các ý kiến từ doanh nghiệp và hợp tác xã đều cho thấy một điểm gặp nhau khá rõ: muốn liên kết đi xa, hai bên phải chuyển từ quan hệ mua - bán sang quan hệ đối tác. Đó là mô hình trong đó doanh nghiệp không chỉ bao tiêu sản phẩm, mà còn đồng hành với hợp tác xã về kỹ thuật, giống, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn đầu ra và thậm chí cùng chia sẻ rủi ro, lợi ích trong chuỗi giá trị.

Đây cũng là hướng đi được đánh giá phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển kinh tế tập thể trong giai đoạn mới. Khi hợp tác xã có vùng nguyên liệu, có khả năng tổ chức sản xuất và gắn kết thành viên, còn doanh nghiệp có thị trường, công nghệ và năng lực quản trị, sự kết hợp giữa hai khu vực có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với việc mỗi bên hoạt động riêng lẻ.

Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 vì thế không chỉ là nơi nhìn lại kết quả phát triển của khu vực kinh tế hợp tác, mà còn là dịp nhận diện rõ hơn những điểm nghẽn trong liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân, từ thể chế, tín dụng, hợp đồng đến năng lực quản trị và tiêu chuẩn hóa sản xuất.

Xa hơn, điều mà diễn đàn hướng tới không chỉ là thêm những cái bắt tay mới, mà là tạo dựng một tư duy liên kết mới. Trong đó, hợp tác xã không đứng ngoài thị trường, doanh nghiệp không đứng ngoài người sản xuất, còn chính sách không chỉ dừng ở khuyến khích, mà phải thực sự mở đường cho các mô hình hợp tác hiệu quả, bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn.

Ban Tuyên truyền