Giải pháp củng cố và phát triển mô hình hợp tác xã thuỷ lợi cơ sở trên địa bàn tỉnh Hoà Bình

Tỉnh Hoà Bình hiện có 57 tổ hợp tác (THT) và 34 hợp tác xã (HTX) tham gia khai thác công trình thuỷ lợi góp phần đảm bảo tốt công tác tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên việc thành lập, củng cố và phát triển các HTX thuỷ lợi cơ sở này gặp nhiều vướng mắc và khó khăn.

Trên địa bàn tỉnh Hòa Bình hiện có 1.995 công trình thủy lợi bao gồm: 544 hồ chứa, 1.345 đập dâng, mương kiên cố; 76 trạm bơm tưới, 4 trạm bơm tiêu, 26 trạm thủy luân, trong đó 80% là công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng (có diện tích tưới dưới 20 ha), các công trình này được giao cho Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố quản lý, trực tiếp khai thác, vận hành là các xã, thị trấn hoặc HTX, THT.

Khai thác công trình thuỷ lợi góp phần đảm bảo tốt công tác tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp

Hiện toàn tỉnh có 57 THT và 34 HTX tham gia khai thác công trình thuỷ lợi, góp phần đảm bảo tốt công tác tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên hoạt động của các HTX thuỷ lợi cơ sở này còn nhiều khó khăn.

Trình độ, năng lực của HTX, THT còn yếu, hầu hết các đơn vị không có cán bộ thuỷ lợi được đào tạo đúng chuyên ngành nên chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi nhất là việc thực hiện các thủ tục duy tu sửa chữa công trình. Các THT, HTX thuỷ lợi chủ yếu hoạt động dựa trên kinh phí cấp bù miễn thuỷ lợi phí (nay là kinh phí hỗ trợ giá sản phẩm dịch vụ thuỷ lợi), rất ít đơn vị thu được phí thuỷ lợi nội đồng nên nguồn kinh phí không đủ chi cho hoạt động.

Cũng do thiếu năng lực nên chủ yếu các đơn vị này mới chỉ thực hiện được công tác dẫn nước tới mặt ruộng và chỉ được Uỷ ban nhân dân huyện cấp khoảng 20% trong tổng kinh phí hỗ trợ. Theo quy định từ năm 2021, để được nhận kinh phí hỗ trợ giá dịch vụ thuỷ lợi các đơn vị thuỷ lợi cơ sở phải lập được hồ sơ phương án giá, so với năng lực của các THT, HTX hiện nay là một khó khăn, thách thức.

Vừa qua Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành Kế hoạch số 435/KH-SNN ngày 23/6/2021 về Phát triển thuỷ lợi nhỏ, thuỷ lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tiết kiệm nước giai đoạn 2021-2025 trên địa bàn tỉnh Hoà Bình, trong đó quan điểm kế hoạch khẳng định “người dân, các tổ chức thuỷ lợi cơ sở (THT, HTX) đóng vai trò quan trọng trong phát triển thuỷ lợi nhỏ, thuỷ lợi nội đồng, tưới tiên tiến”, đề ra mục tiêu “đến năm 2025 có 70% tổ chức thuỷ lợi cơ sở hoạt động hiệu quả”.

Trong thực tế việc phát triển HTX thuỷ lợi cơ sở trên diện rộng còn nhiều vướng mắc, khó khăn, HTX chỉ hoạt động hiệu quả, bền vững khi có các cơ chế chính sách phù hợp, đảm bảo tự chủ được về tài chính, có sự tham gia của người dân và của cộng đồng, những giải pháp có thể triển khai thực hiện như sau:

- Về cơ chế chính sách, cần có quy định cụ thể, phù hợp với thực tế của tỉnh về mô hình tổ chức thuỷ lợi cơ sở (trọng tâm là HTX), để khuyến khích phát triển HTX thuỷ lợi trên diện rộng. Có kế hoạch phát triển tổ chức thuỷ lợi cơ sở gắn với Chương trình Mục tiêu Quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới và tiếp tục tăng cường thực hiện chương trình đào tạo để nâng cao năng lực cho các tổ chức thuỷ lợi cơ sở.

- Đối với những nơi đã có HTX cần vận động, hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật và giao bổ sung dịch vụ thuỷ lợi cho HTX thực hiện, những nơi chưa có HTX cần thành lập HTX để giao dịch vụ thuỷ lợi. Thực hiện tư vấn, hướng dẫn các THT dùng nước củng cố phát triển thành HTX, liên kết, sáp nhập các THT, HTX thuỷ lợi trên cùng địa bàn để tăng quy mô vốn, thành viên, năng lực quản lý, khai thác công trình.

- Ngoài ra cần vận dụng và triển khai có hiệu quả các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với kinh tế tập thể, HTX, để tăng cường nâng cao năng lực cho hợp tác xã thuỷ lợi cơ sở. Huy động tối đa nguồn lực từ các chương trình MTQG, dự án WB7, khai thác nguồn lực xã hội hoá, hỗ trợ quốc tế cho đầu tư phát triển thuỷ lợi gắn với phát triển HTX thuỷ lợi cơ sở.

Phát triển HTX thuỷ lợi cơ sở hiệu quả, bền vừng là yêu cầu bức thiết trong giai đoạn hiện nay, muốn thực hiện thành công bên cạnh vai trò quan trọng nòng cốt của ngành Nông nghiệp và phát triển nông thôn. Thiết nghĩ cần sự tham gia, chung tay phối hợp tích cực của các ngành chức năng, Liên minh Hợp tác xã tỉnh, chính quyền các cấp, nhất là các HTX và cộng đồng dân cư.