Làn gió mới OCOP ở Bắc Kạn

Trên địa bàn tám huyện, thành phố thuộc tỉnh Bắc Kạn có khoảng 124 sản phẩm lợi thế để trở thành sản phẩm OCOP. Thống kê tại khu vực nông thôn theo chương trình OCOP, Bắc Kạn có 48 sản phẩm nhóm thực phẩm; 13 sản phẩm nhóm đồ uống; bảy sản phẩm nhóm thảo dược; ba sản phẩm nhóm lưu niệm - nội thất - trang trí; 53 sản phẩm nhóm dịch vụ du lịch nông thôn. Sản phẩm đa dạng, tuy nhiên, phần lớn khó tiêu thụ hoặc chưa được thương mại hóa.

Căn cứ thực tiễn, Bắc Kạn chỉ đạo thực hiện năm mục tiêu chương trình kinh tế OCOP, gồm: Nhà nước kiến tạo; nghiên cứu phát triển, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng mẫu mã, tiêu chuẩn chất lượng, tổ chức sản xuất và xúc tiến thương mại; hình thành và tái cơ cấu các tổ chức kinh tế tại cộng đồng dưới dạng hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp; thực hiện lộ trình ba bước: Hình thành hệ thống tổ chức OCOP từ tỉnh đến cơ sở - Phát triển và đi vào chiều sâu - Phát triển các sản phẩm đỉnh cao; triển khai OCOP theo chu trình hằng năm, thống nhất trên toàn tỉnh, khởi đầu bằng việc cộng đồng đề xuất ý tưởng. Việc thực hiện tuân thủ ba nguyên tắc toàn cầu, gồm: địa phương hướng đến toàn cầu; độc lập và sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực. Tỉnh chỉ đạo lồng ghép, gắn kết các nguồn lực, chương trình khởi nghiệp vào thực hiện chương trình OCOP. Bắc Kạn là tỉnh thứ hai trên cả nước sau Quảng Ninh, phê duyệt và triển khai đề án OCOP, trước khi Chính phủ phê duyệt đề án toàn quốc.

Sau hơn một năm triển khai, chương trình OCOP của Bắc Kạn đã đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Sản phẩm tinh bột nghệ của tỉnh được coi là thành công lớn nhất khi có sự liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, sự tham gia của các nhà khoa học, sự hỗ trợ quảng bá của chính quyền. Nhiều doanh nghiệp trong tỉnh đã nghiên cứu, đầu tư phát triển dòng sản phẩm từ nghệ, như: Vi-cumax Nano của Công ty TNHH nhà máy Curcumin Bắc Hà; Trịnh năng Curcumin, Trịnh năng Gừng của Công ty TNHH Nhiệt Công nghiệp HTL; tinh bột nghệ Bắc Kạn của Công ty cổ phần Nông sản Bắc Kạn… có thương hiệu, xếp hạng OCOP bốn sao, tạo được uy tín trên thị trường.

Việc lồng ghép, hỗ trợ phát triển mỗi xã có ít nhất hai HTX đã “tiếp sức” các địa phương phát triển sản phẩm OCOP hiệu quả. Tại thôn Nà Nghịu, xã Lục Bình (Bạch Thông), HTX Hợp Giang phát triển sản phẩm chủ lực là nấm ăn, nấm dược liệu với nguồn nguyên liệu giá thể sẵn có. Trên xưởng sản xuất rộng 660 m2, nhà nuôi trồng rộng 1.300 m2, sản lượng đạt 200 kg nấm tươi/ngày. Sản phẩm nấm sò được kiểm nghiệm, công bố bảo đảm sạch, an toàn, đáp ứng Tiêu chuẩn Việt Nam về nấm ăn và sản phẩm nấm ăn, tuân thủ và bảo đảm các quy định về an toàn thực phẩm. Sản phẩm nấm sò tươi đóng gói được công nhận là sản phẩm OCOP ba sao cấp tỉnh. HTX tạo việc làm cho khoảng 15 lao động, với thu nhập ổn định khoảng từ bốn đến bảy triệu đồng/người/tháng. Sắp tới, HTX sẽ nâng sản lượng lên 300 - 500 kg nấm tươi/ngày, phấn đấu doanh thu năm 2019 đạt hai tỷ đồng.

Việc tham gia liên kết theo hình thức bốn nhà đã khôi phục, phát triển nhiều sản phẩm có nguy cơ mai một. Tại xã Bằng Phúc (Chợ Đồn), tỉnh triển khai dự án tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ chè Shan tuyết. Với 30 ha canh tác theo quy trình VietGAP và hữu cơ kết hợp hỗ trợ HTX Hồng Hà công nghệ chế biến, năng suất chè tăng từ 194 đến 243%, chất lượng vượt xa so với yêu cầu của VietGAP và hữu cơ; hiệu quả sản xuất nguyên liệu tăng 270% đối với mô hình VietGAP và 214% đối với mô hình hữu cơ. Sản phẩm đưa ra thị trường, gồm: trà móc câu truyền thống và hai loại trà mới là Hồng trà và Bạch trà có giá bán hàng triệu đồng/kg. Sản phẩm Hồng trà, Bạch trà đưa đi giới thiệu tại thị trường Trung Đông được các đối tác đánh giá cao.

Bắc Kạn là tỉnh đầu tiên thành lập Hội doanh nhân OCOP với 89 thành viên là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, HTX, cơ sở sản xuất kinh doanh. Nổi bật là HTX Tân Dân với các sản phẩm, như: rượu chuối, chuối sấy dẻo, dấm chuối. Mỗi năm, đơn vị thu mua, chế biến hàng nghìn tấn chuối tây cho người dân, doanh thu vài tỷ đồng. Sản phẩm rượu chuối của HTX là một trong mười sản phẩm “Thương hiệu, sản phẩm, dịch vụ hàng đầu Việt Nam - 2017”. Tháng 11-2019, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp các nước ASEAN tổ chức tại Mi-an-ma, HTX đã được trao giải thưởng cấp khu vực ASEAN trong việc phát triển kinh doanh gắn với tạo sinh kế, góp phần xóa đói, giảm nghèo.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn Đỗ Thị Minh Hoa cho biết, khi học tập mô hình tại Quảng Ninh, chúng tôi phát hiện điểm mấu chốt khác biệt giữa triển khai OCOP của hai tỉnh là thị trường tiêu thụ. Nếu như Quảng Ninh có hơn một triệu dân, lượng khách du lịch bình quân 12 triệu người/năm thì Bắc Kạn lại ít dân, ít khách du lịch. Do vậy, Bắc Kạn xác định phát triển sản phẩm OCOP phải hướng ra thị trường các tỉnh ngoài và nước ngoài. Đến nay, tất cả các nội dung thực hiện đều theo đúng chuẩn OCOP của Chính phủ; nhiều sản phẩm nâng giá trị, có những sản phẩm chè tăng giá trị gấp năm lần. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn, đó là: quy mô, trình độ sản xuất của người dân, tổ chức còn hạn chế, ít doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Do vậy, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung khắc phục để OCOP thật sự tạo ra đột phá, góp phần phát triển kinh tế - xã hội ngày càng bền vững.