Quảng Ngãi: Hợp tác xã phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị

Tính đến nay, toàn tỉnh Quảng Ngãi (cũ) hiện có 254 HTX nông nghiệp với tổng số trên 285 nghìn thành viên. Nhiều HTX đã tích tụ ruộng đất và từng bước hình thành các cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết để liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp thực hiện các chuỗi sản xuất - tiêu thụ nông sản

Từ việc đổi mới phương thức hoạt động, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình HTX sản xuất theo phương thức gắn với chuỗi giá trị như: HTX dịch vụ nông nghiệp Tịnh Thọ với mô hình trồng khoai lang Nhật, đậu phụng, giúp thành viên tăng thu nhập, HTX NN Bình Dương với sản phẩm ớt trái, tạo kết nối với các nhà tiêu thụ và tổ chức sản xuất cho thành viên, HTX Nông nghiệp Long Hiệp với thương hiệu cây chè Minh Long cung cấp cho các cửa hàng rau sạch và siêu thị. Các HTX được thành lập trong Dự án giảm nghèo Tây Nguyên trên địa bàn huyện Sơn Hà với thương hiệu Ớt xiêm rừng, Chuối rừng sấy, Gà thả đồi cung cấp sản phẩm cho siêu thị Big C, HTX Nông nghiệp Phổ Châu với sản phẩm rượu nếp ngự Sa Huỳnh. Ngoài ra một số HTX như: HTX NN Phổ Thuận, HTX NN Đức Hòa; HTX NN Bình Trung 1; HTX NN Bình Hải; HTX NN Hành Dũng,… sản xuất lúa giống liên kết theo chuỗi giá trị.

Việc ứng dụng công nghệ cao, truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng được các HTX quan tâm. Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh có trên 60 HTX đã ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất với hệ thống chưng cất rượu công nghệ cao chuyên nghiệp của HTX SXNLN&TMDV Sơn Bua, hệ thống máy cắt, máy sấy lạnh, sấy nhiệt hiện đại của HTX NN&DV Sơn Thủy, hệ thống trồng nấm mối đen theo công nghệ IOT của HTX CNC Trà Bồng, hệ thống tưới nhỏ giọt thông minh của HTX NN&DV Sơn Liên... Áp dụng chuyển đổi số, thương mại điện tử, mạng xã hội (Facebook, Zalo, TikTok, Google) để tra cứu thông tin, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm.

Đặc biệt, một số HTX trên địa bàn tỉnh đã tận dụng được tiềm năng, lợi thế và những sản phẩm sẵn có của địa phương, vừa kết hợp sản xuất nông nghiệp với khai thác phát triển du lịch cộng đồng, từng bước thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm, từ đó góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương và tạo thêm sinh kế cho nông dân.

Thực tế cũng cho thấy, mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng được đầu tư, khai thác, quản lý thông qua các HTX phù hợp với năng lực của người dân nông thôn hơn và có tính lan tỏa cao hơn. Mặt khác, mỗi HTX ở từng khu vực khác nhau trên địa bàn tỉnh có thể xây dựng được các mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng với rất nhiều hình thức khác nhau, tạo được sự đa dạng nhưng vẫn giữ được điểm độc đáo, đặc trưng vùng miền, do vậy thu hút được số lượng du khách ngày càng nhiều. Từ đó, các sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh được lan tỏa và tăng giá trị. Điển hình như mô hình HTX Nông nghiệp và du lịch cộng đồng Mỹ Khê, HTX du lịch cộng đồng Bàu Cá Cái với hoạt động dịch vụ du lịch sinh thái cộng đồng phát huy lợi thế của vùng quê ven biển. HTX Du lịch cộng đồng Yêu chuộng hòa bình Sơn Mỹ với Khu chứng tích Sơn Mỹ, HTX Nông nghiệp Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Bình Thành được thiên nhiên ban tặng suối nước nóng, có nhiều vườn cây ăn quả và các nghề truyền thống như: Trồng dâu nuôi tằm, gói bánh chưng, bánh ít, bánh su sê.

Hoạt động của HTX được xem là một bước đi lớn trong phát triển du lịch địa phương, không những khẳng định tính cạnh tranh của các sản phẩm dịch vụ mà còn khuyến khích tính tự vững của các hoạt động du lịch cộng đồng. Về vấn đề này phải kể đến HTX du lịch cộng đồng Làng Gò Cỏ với các giá trị văn hóa được kế thừa từ người cổ Chămpa cùng hệ thống giếng đá cổ, tường rào cổng ngõ bằng cây xanh, nhà tranh vách đất xưa cũ. HTX đã phát huy lợi thế của nền văn hóa Sa Huỳnh hơn 2.000 năm để phát triển du lịch cộng đồng, gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cộng đồng, bảo tồn và phát huy nghề làm Muối của người dân Sa Huỳnh.

Nhờ đẩy mạnh phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị, các HTX ngày càng hoạt động hiệu quả, nâng cao thu nhập cho thành viên. Doanh thu bình quân của các HTX ước đạt 2.100 triệu đồng, lợi nhuận trước thuế của HTX bình quân đạt 110 triệu đồng, thu nhập bình quân của thành viên các HTX đạt 62 triệu đồng/người-năm, thu nhập của người lao động bình quân 56 triệu đồng/người-năm.

Tuy nhiên, việc phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi (cũ) vẫn còn nhiều khó khăn, vì HTX nông nghiệp quy mô nhỏ, năng lực nội tại yếu, hạn chế khả năng huy động nguồn lực từ thành viên và thị trường để đầu tư sản xuất, kinh doanh; mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho thành viên chưa nhiều, chưa gắn kết chặt chẽ lợi ích giữa HTX với các thành viên. Nguồn lực thực hiện chính sách hỗ trợ, ưu đãi của tỉnh đối với HTX còn dàn trải, thiếu tập trung để tạo sức lan tỏa. Công tác quản lý nhà nước đối với HTX còn nhiều bất cập; chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với HTX được ban hành nhưng thiếu đồng bộ; nguồn lực hỗ trợ, ưu đãi cho HTX của nhà nước và địa phương phân tán, quá ít. Cơ cấu tổ chức hoạt động HTX chưa phù hợp, chất lượng nguồn nhân lực thấp, áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ hạn chế; chưa xây dựng đươc các chuỗi giá trị hiệu quả trong HTX;...

Theo ông Hồ Quý Nhân, Phó Chủ tich Liên minh Hợp tác xã tỉnh Quảng Ngãi (cũ): Trong thời gian tới để các HTX nông nghiệp phát triển tích hợp đa giá trị, trước tiên Hội đồng quản trị và Ban Giám đốc của HTX cần đổi mới tư duy tổ chức sản xuất kinh doanh, nghiên cứu các mô hình HTX điển hình, hiệu quả để áp dụng và mở rộng phát triển trong thành viên HTX hiện có. Muốn vậy, cần phải tăng cường huy động nguồn vốn từ thành viên của HTX và thành viên liên kết. Đội ngũ cán bộ quản lý HTX cần phải tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích cực tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng do Liên minh HTX tỉnh tổ chức. Tích cực tìm kiếm các đối tác là doanh nghiệp, HTX trong và ngoài tỉnh để liên kết phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, tạo đầu ra và giá cả ổn định cho sản phẩm của HTX, tạo việc làm, tăng thu nhập cho thành viên cũng như HTX. Để có thể có được những mô hình HTX điển hình, HTX, Nhà nước cần có chính sách và nguồn lực tập trung cho một số HTX nhằm thay đổi từ đội ngũ cán bộ quản lý đến tư duy tổ chức sản xuất kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị, quản lý HTX, phát triển sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị. Trong đó, Liên minh Hợp tác xã tỉnh đóng vai trò nòng cốt để thực hiện các chính sách hỗ trợ cho HTX để xây dựng các mô hình HTX kiểu mới, điển hình, hiệu quả.

Phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị là một hướng đi vững chắc, trong đó các HTX phát huy vai trò trong việc chuyển tải, hướng dẫn, tổ chức thực hiện các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến nông dân, hộ thành viên; chuyển giao kỹ thuật vào sản xuất; thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; cùng với chính quyền địa phương tổ chức chỉ đạo sản xuất nông nghiệp trên địa bàn. Chủ động mở rộng thêm các hoạt động dịch vụ để hỗ trợ, nâng cao thu nhập cho kinh tế hộ thành viên. Đồng thời, đầu tư trang thiết bị hiện đại để sản xuất, kinh doanh, góp phần khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng đất đai, lao động, tạo động lực mới cho phát triển sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy tối đa hóa hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cho thành viên và người dân, góp phần đưa kinh tế tập thể HTX phát triển đột phá, bền vững.

Tú Oanh - Liên minh HTX tỉnh Quảng Ngãi