80 năm khơi nguồn sức mạnh hợp tác - động lực phát triển kinh tế tập thể trong kỷ nguyên mới

Tư tưởng hợp tác được Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm khởi xướng từ tác phẩm Đường Cách mệnh (1927) với triết lý giản dị: “Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó”. Đến ngày 11/4/1946, lời kêu gọi tham gia HTX đã mở ra hướng đi mới cho nông thôn Việt Nam, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của khu vực KTTT.

Từ những tổ vần công, đổi công ban đầu đến sự ra đời của HTX thủy tinh Dân Chủ (1948), phong trào HTX từng bước hình thành, phát triển, trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tiến trình phát triển kinh tế đất nước.

Trải qua 80 năm, khu vực HTX không ngừng lớn mạnh. Giai đoạn 1955-1961, cả nước có hơn 50.000 HTX; đến năm 1974, miền Bắc duy trì trên 46.000 HTX, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và chiến đấu. Sau năm 1975, phong trào phát triển rộng khắp, đạt đỉnh khoảng 76.000 HTX vào năm 1986, với hơn 20 triệu xã viên, đóng góp lớn vào sản lượng lương thực, công nghiệp và vận tải.

Bước vào thời kỳ đổi mới, khu vực KTTT, HTX đứng trước nhiều thách thức, song cũng mở ra cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, đặc biệt từ khi Luật HTX năm 1996 (hiệu lực từ 01/01/1997) ra đời, cùng các Luật HTX năm 2003, 2012 và 2023, khu vực này đã có bước chuyển biến rõ nét. Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 13-NQ/TW (2002) và Nghị quyết số 20-NQ/TW (2022) tiếp tục hoàn thiện nền tảng chính trị - pháp lý, tạo động lực phát triển trong cơ chế thị trường.

Các HTX từng bước chuyển đổi, đăng ký lại theo quy định mới; nâng cao tính tự chủ, hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi. Nhiều mô hình HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ phát triển đa dạng trong các lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, môi trường, nước sạch, công nghệ thông tin… góp phần quan trọng vào an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội.

Đến năm 2025, khu vực KTTT, HTX tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Cả nước có 36.270 HTX, 153 liên hiệp HTX và 81.781 tổ hợp tác, thu hút gần 7,1 triệu thành viên và khoảng 2,7 triệu lao động thường xuyên. Doanh thu bình quân đạt 3,185 tỷ đồng/HTX/năm, lợi nhuận khoảng 255 triệu đồng/HTX/năm; thu nhập bình quân người lao động đạt 57 triệu đồng/năm. Tỷ lệ cán bộ quản lý có trình độ cao đẳng, đại học trở lên đạt khoảng 31%. Nhiều HTX ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, liên kết chuỗi giá trị, góp phần đưa xuất khẩu nông sản của Việt Nam vượt mốc 70 tỷ USD.

Song hành với sự phát triển của phong trào HTX, các tổ chức đại diện và hỗ trợ từng bước được hình thành, từ Ban quản lý HTX mua bán Việt Nam (1955), Liên hiệp HTX tiểu - thủ công nghiệp Trung ương (1978), đến Hội đồng doanh nghiệp ngoài quốc doanh (1991). Đặc biệt, sự ra đời của Liên minh HTX Việt Nam năm 1993 đã tạo đầu mối đại diện, hỗ trợ toàn diện cho khu vực HTX.

Giai đoạn 1993-2025, Liên minh HTX Việt Nam trải qua 6 kỳ Đại hội, không ngừng củng cố tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động. Hệ thống được kiện toàn từ Trung ương đến 34 tỉnh, thành phố, đóng vai trò nòng cốt trong phát triển KTTT, HTX. Các hoạt động tư vấn, đào tạo, hỗ trợ vốn, xúc tiến thương mại, chuyển giao khoa học và công nghệ được đẩy mạnh, giúp nhiều HTX nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường, tham gia chuỗi giá trị.

Đặc biệt, Liên minh HTX Việt Nam tiên phong thúc đẩy mô hình HTX kiểu mới gắn với chuyển đổi số, kinh tế xanh, phát triển bền vững và mở rộng hợp tác quốc tế. Việc tổ chức Đại hội cấp tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030 và chuẩn bị Đại hội toàn quốc lần thứ VII (2026) tiếp tục khẳng định bước phát triển mới của hệ thống.

Với những đóng góp quan trọng, Liên minh HTX Việt Nam và các thành viên đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập, Huân chương Lao động và nhiều danh hiệu thi đua, khẳng định vị thế ngày càng cao của khu vực KTTT, HTX.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khu vực KTTT, HTX đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Xu hướng chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đòi hỏi các HTX phải nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, mở rộng liên kết thị trường.

Thực tế cho thấy, nhiều HTX đã chủ động đổi mới, phát triển mô hình đa dịch vụ gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và du lịch trải nghiệm, tạo giá trị gia tăng cao. Khu vực KTTT không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

Tuy nhiên, những hạn chế về quy mô, năng lực quản trị và liên kết vẫn là thách thức cần tiếp tục tháo gỡ trong thời gian tới.

Kỷ niệm 80 năm lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh là dịp để khẳng định giá trị bền vững của tinh thần “hợp vốn, hợp sức”. Đây tiếp tục là nguồn lực nội sinh quan trọng để khu vực KTTT, HTX phát triển trong giai đoạn mới.

Trong thời gian tới, khu vực cần tập trung triển khai hiệu quả Luật HTX năm 2023; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; nâng cao năng lực quản trị và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Mỗi HTX cần phát huy tinh thần tự lực, sáng tạo, thích ứng linh hoạt với xu thế phát triển.

Với nền tảng 80 năm đã được hun đúc, cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự đồng hành của toàn xã hội, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã sẽ tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ sức mạnh hợp tác, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới.