Giải pháp nâng cao hiệu quả liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản

Nhằm đẩy mạnh phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, ngày 05/7/2018, Chính phủ ban hành Nghị định 98/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Nghị định này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã đẩy mạnh khâu tiêu thụ sản phẩm, khắc phục tình trạng liên kết lỏng lẻo, giá cả bấp bênh.

Ảnh minh họa

Trong bối cảnh Đảng, Nhà nước ta đang đẩy mạnh thực hiện chủ trương cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng và tăng cường hợp tác kinh tế quốc tế, nhất là việc ký kết và triển khai các hiệp định tự do thương mại thế hệ mới (FTAs) và hội nhập quốc tế sâu rộng, các tổ chức kinh tế tập thể, hợp tác xã (KTTT, HTX) muốn phát triển lớn mạnh, thì tất yếu phải tăng cường liên kết, hợp tác với nhau và với các thành phần kinh tế khác, đặc biệt là liên kết, hợp tác giữa HTX và doanh nghiệp (DN).

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp nước ta còn sản xuất manh mún, thiếu tập trung, thiếu liên kết, yếu kỹ thuật. Vấn đề đó làm cho nông sản làm ra không ổn định về số lượng; không đồng đều về chất lượng. Như vậy việc tiêu thụ sản phẩm sẽ gặp không ít khó khăn. Bên cạnh đó “sự liên kết, hợp tác giữa các tổ chức KTTT, HTX với nhau và với các loại hình kinh tế khác còn yếu” như đánh giá tại Kết luận số 70-KL/TW ngày 09/3/2020 của Bộ Chính trị. Một phần nguyên nhân là do nhận thức của cả HTX và DN về yêu cầu phải liên kết, hợp tác còn chưa đầy đủ, dẫn đến sự thiếu tích cực, chủ động trong việc tìm kiếm đối tác liên kết, hợp tác phù hợp. Về phía HTX, chủ yếu là do thiếu thông tin đầy đủ về năng lực của DN, từ đó chưa “mặn mà”, thiếu lòng tin vào việc DN có thể liên kết, hợp tác trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Về phía DN, một mặt chưa tin tưởng vào năng lực của HTX, mặt khác ngại tiếp xúc trực tiếp với HTX, muốn thông qua thương lái cho thuận tiện. HTX và DN khó tìm được tiếng nói chung, chưa sẵn sàng chia sẻ khó khăn và lợi ích. Một số DN khi bao tiêu sản phẩm không thực hiện theo đúng hợp đồng, hạ phẩm cấp sản phẩm đề ép giá. Một số HTX, thành viên HTX vẫn duy trì thói quen tự do, tuỳ tiện trong việc áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật, sản xuất theo kiểu truyền thống, chưa đáp ứng đủ điểu kiện để sản xuất ra sản phẩm đạt chất lượng, đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Bên cạnh đó, cả HTX và DN, lòng tin đối với sự liên kết, hợp tác với nhau vẫn chưa được thiết lập do thiếu thông tin về những mô hình liên kết, hợp tác thực sự có hiệu quả giữa HTX và DN.

Để các mô hình liên kết giữa HTX và DN trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản phát triển hiệu quả, cần tập trung vào một số giải pháp sau:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế chính sách về liên kết, hợp tác giữa HTX và DN: Về cơ bản, đã tương đối đầy đủ cơ chế, chính sách khuyến khích, trực tiếp hoặc gián tiếp các tổ chức HTX và các DN liên quan tham gia liên kết, hợp tác với nhau. Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện trong thực tiễn có nơi có lúc chưa được tốt, hiệu quả chưa cao, các đối tượng HTX và DN được thụ hưởng còn ít. Để hoàn thiện cơ chế khuyến khích, thu hút HTX mở rộng, tăng cường liên kết, hợp tác với các DN trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản, cần tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa cơ chế, chính sách để các HTX cũng như DN dễ tiếp cận, được thụ hưởng thực sự và chú trọng việc cân đối, bố trí đủ nguồn lực để thực hiện; đồng thời, cần tiến hành rà soát, bổ sung một số cơ chế, chính sách mới về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ, đặc biệt là chính sách ưu đãi đầu tư cho các DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn và liên kết, hợp tác với HTX.

Thứ hai, các bộ, ngành và địa phương cần đẩy mạnh triển khai hiệu quả Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, với trọng tâm là xây dựng Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị giai đoạn 2021-2025 với các hỗ trợ về thị trường, hỗ trợ liên kết sản xuất kinh doanh, hỗ trợ phát triển thương hiệu, hỗ trợ về tiêu chuẩn kỹ thuật, đo lường chất lượng, hỗ trợ về tài chính tín dụng, hỗ trợ sản xuất thử nghiệm,...

Thứ ba, các DN cần tiếp tục phát huy sức sáng tạo và linh hoạt thích ứng với hoàn cảnh mới, nhanh nhạy tận dụng các cơ hội thị trường; dám chấp nhận rủi ro, huy động mọi nguồn lực đầu tư cải tiến công nghệ, nâng cao trình độ quản lý và đạo tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để có thể đáp ứng yêu cầu của các đối tác và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Thứ tư, các HTX cần tiến hành tổ chức, củng cố lại hoạt động của các HTX theo đúng nguyên tắc, bản chất HTX theo quy định của Luật HTX năm 2012, xác định các biện pháp giải quyết dứt điểm về công nợ, vốn góp, không để HTX tồn tại hình thức và hoạt động không đúng bản chất đồng thời tăng cường ĐTBD, nâng cao trình độ, năng lực cho nguồn nhân lực HTX, chú trọng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng lao động, tác phong làm việc công nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật lao động theo xu hướng công nghiệp hiện đại.

Thứ năm, tăng cường công tác tuyên truyền vận động về lợi ích thiết thực mà cả HTX và DN có thể nhận được khi cùng liên kết, hợp tác với nhau trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản, không chỉ lợi ích trước mắt mà cả lợi ích lâu dài. Đối với HTX, đó là nâng cao khả năng tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại và gắn bó chặt chẽ hơn với thị trường, ổn định được đầu ra của nông sản, tránh tình trạng “được mùa rớt giá”. Đối với DN, đó là có được nguồn cung cấp nguyên liệu đầu vào hoặc sản phẩm nông nghiệp có tính ổn định, bền vững. Đối với cả HTX và DN, đó là sự gắn kết chặt chẽ với nhau trong quá trình tham gia chuỗi giá trị nông sản hàng hóa. Ngoài ra, cần phổ biến các hình thức, mô hình liên kết, hợp tác hiệu quả giữa HTX và DN trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản.

Trong thời gian tới, dưới sự lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý, định hướng, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển của Nhà nước, với việc phát huy mạnh mẽ vai trò nòng cốt của hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, khu vực KTTT, HTX sẽ tiếp tục có những đổi mới mạnh mẽ và đột phá. Các HTX, đặc biệt là các HTX nông nghiệp cần nắm bắt cơ hội, vượt qua những thách thức, mở rộng, tăng cường, nâng cao hiệu quả liên kết, hợp tác với khu vực DN. Gắn bó lâu dài, ổn định, đồng hành cùng DN trong các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản gắn với chuỗi giá trị là con đường tất yếu khách quan để khu vực KTTT, HTX phát triển nhanh và bền vững./.

Vũ Bích Hà - Trường Bồi dưỡng cán bộ HTX